Đó là ý kiến của kiến trúc sư Đoàn Trịnh Hiển, Giảng viên Đại học kiến trúc TP HCM về thực trạng phòng cháy chữa cháy tại Việt Nam. Chuyên gia này cho rằng, tiền kiểm phòng cháy chữa cháy rất kỹ lưỡng nhưng hậu kiểm sơ sài, không có sự sâu sát xem các tòa nhà đã thi công lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy như thế nào, vận hành ra sao, có tập huấn thường xuyên hay không... là một thiếu sót lớn.

Theo ông Hiển, nhà cao tầng nói chung và chung cư nói riêng, khi được phê duyệt đều phải tuân thủ hàng loạt các tiêu chuẩn về an toàn và đã tính trước mọi khả năng phòng cháy chữa cháy trong nhiều tình huống. Đó là: nguyên lý thiết kế về nhà cao tầng, vật lý kiến trúc: thông gió, thông khói, phòng cháy chữa cháy, thoát hiểm... Tất cả đều được tính đến từ khâu dự án còn nằm trên bản vẽ. Muốn được phê duyệt, dự án phải được các cơ quan chuyên môn thẩm định trước tiên. Thông thường công trình 7 tầng trở lên phải được cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương duyệt. Công trình 20 tầng trở lên phải được Bộ Công an duyệt. Nếu các công trình này không đảm bảo các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy thì dự án sẽ không được duyệt, đồng nghĩa với việc không thể xây dựng trong thực tế.

Khi đi vào công đoạn xây dựng, nhà cao tầng thuộc hạng trung bình luôn có hệ thống báo cháy. Các thiết bị này gồm: báo cháy khi có khói mà không có lửa và báo cháy khi có lửa mà không có khói. Nếu công trình thuộc hạng cao cấp hơn nữa sẽ có cả hệ thống chữa cháy tự động, được bố trí trên trần của không gian tòa nhà, trần hành lang.

Đối với lối thoát hiểm, một công trình cao tầng luôn tính đến giao thông, di chuyển, thoát nạn theo tiêu chí: khi xảy ra sự cố, trong vòng 7 phút cư dân sẽ kịp thoát ra khỏi tầng bị sự cố. Khi đó, hệ thống điện lưới tắt hết, hệ thống đèn thoát hiểm sẽ tự động bật lên, bóng tối bao phủ sẽ phát huy tác dụng của các đèn huỳnh quang để chỉ dẫn hướng thoát hiểm cho người mắc nạn trong tòa nhà. Bên trong cầu thang thoát hiểm có hệ thống tạo áp, có tác dụng giúp cho không gian trong cầu thang có áp lực lớn hơn áp lực bình thường, ngăn lửa và luồng nhiệt xâm nhập. Vật liệu xây dựng cho khu vực dành cho thoát hiểm có cấp chịu lửa cao hơn một bậc so với cấp chịu lửa của tòa nhà.

Những cột khói bốc cao. Ảnh: Vạn Xuân.

Việc bố trí thu gom rác có thể sử dụng nhiều giải pháp kỹ thuật khác nhau như: giếng rác tập trung, thu gom rác từng tầng hoặc thậm chí là thu gom rác thủ công từng căn hộ xuống tầng trệt... Dù chọn giải pháp nào thì hệ thống thu gom rác đều có tiêu chuẩn thiết kế đảm bảo hai tiêu chí: vệ sinh môi trường và phòng cháy chữa cháy. Nếu việc thu gom rác diễn ra thường xuyên thì hố rác không có nhiều chất thải, lửa cũng không có môi trường để cháy lan.

Ông Hiển phân tích, trở lại câu chuyện cháy chung cư 18 tầng ở Hà Nội, nếu sự cố cháy ở tầng dưới thì ngọn lửa không thể vươn đến tầng 18, độ cao 60 m. Còn luồng khói, theo nguyên tắc của các giếng rác, giếng khói, giếng phân... đều phải có ống hơi vượt lên trên độ cao của mái công trình 80 phân (cm). Khi xảy ra cháy ở giếng rác, luồng khói sẽ được đẩy ra ngoài theo ống hơi. Trừ khi ống hơi không có hoặc bị bít thì khói mới bắt đầu đi ngược xuống và lan vào các nhánh bỏ rác ở từng căn hộ.

Chuyên gia trong lĩnh vực thiết kế nhà cao tầng phân tích thêm, các cửa rác ở tầng dưới không hề bị cháy, cũng không bị khói vì ngọn lửa không thể dâng cao; còn khói bao giờ cũng bị đẩy lên trên cùng của tòa nhà, đi về hướng của ống dẫn khí thông với hệ thống rác.

Đề cập đến kiến thức và ý thức của người sống tại nhà cao tầng, ông Hiển cho rằng: "Thực trạng thiếu hiểu biết về việc phòng cháy chữa cháy cần phải được cảnh báo sâu rộng hơn". Khi lên máy bay, nhân viên hàng không và phi hành đoàn đều hướng dẫn các kỹ thuật thoát hiểm và đeo mặt nạ hơi trước khi cất cánh. Thế nhưng khi lên ở nhà cao tầng, thậm chí là những người sống nhiều năm ở các chung cư lại không được ai hướng dẫn việc này. Phòng cháy hơn chữa cháy, trước khi dọn đến ở trong nhà cao tầng người dân phải có ý thức tìm hiểu các kiến thức phòng cháy chữa cháy để tự bảo vệ mình.

Mặt khác, ông Hiển đề cập đến một số ron trong hệ thống ống dẫn của tòa nhà thường làm bằng cao su, trong tiêu chuẩn không quy định các roong, khớp của hệ thống ống phải làm bằng vật liệu chống cháy. Bởi lẽ, những ron này nằm trong một hệ thống khép kín, cách biệt hoàn toàn với môi trường tiếp xúc lửa. Theo chuyên gia này giải pháp tối ưu nhất cần lưu ý đối với nhà cao tầng trong việc chống khói là sử dụng hiệu ứng ống khói, ống thông hơi để dẫn luồng khí này thoát lên trên đỉnh tòa nhà.

Phó giám đốc Công ty địa ốc Đất Lành Nguyễn Văn Đực (người nhiều năm vừa là chủ đầu tư, vừa là kỹ sư xây dựng và trực tiếp tham gia vào quá trình thiết kế, thi công chung cư) nhận xét, sự cố cháy ở tòa nhà 18 tầng tại Hà Nội gây chết người chủ yếu là ngạt thở vì khói. Khí độc này lan ra khắp sảnh tầng, khi hít khói vào thì bị ngộp, ngoài ra khói còn làm cho nạn nhân không thấy đường để tìm lối thoát hiểm, dẫn đến tử vong do thiếu oxy.

Chính vì vậy, ông Đực đặt ra giải pháp hệ thống thông hơi (lắp các ống hơi, quạt thông gió, hộp tăng áp) và thiết kế thông thoáng cho nhà cao tầng. Ông Đực đề xuất: "Nên áp dụng khe xuyên qua sảnh tầng thay vì xây kín bít bùng". Với khe này, ánh sáng và gió có thể lọt vào bên trong tòa nhà và ngược lại. Khi tòa nhà bị ung khói, những luồng khí qua khe sảnh tầng này sẽ đẩy khói ra ngoài, hỗ trợ cho hệ thống thông hơi phân tán luồng chất độc đồng thời ánh sáng lọt qua khe sảnh tầng cũng giúp ích cho việc thoát nạn khi toàn bộ hệ thống điện chiếu sáng bị cắt.

Về khoang rác và cách xử lý rác, ông Đực cũng cho rằng phương pháp thu gom thủ công rồi sau đó tập trung vào thang máy chuyên dụng dành để vận chuyển rác là phương pháp an phổ biến nhất. Quy trình chặt chẽ và chi ly nên mức độ cảnh giác với rác sinh nhiệt cao hơn.

Tuy nhiên, một kiến trúc sư cho rằng việc áp dụng khe xuyên qua sảnh tầng không nên lạm dụng đối với các tòa tháp cao quá 10 tầng, vì áp lực của gió lốc rất mạnh, tòa nhà đòi hỏi có kết cấu chặt chẽ chừng nào tốt chừng nấy. Những khe xuyên qua sảnh tầng nếu được áp dụng cho tòa nhà cao 15-20 tầng sẽ dễ dẫn đến tác dụng ngược, gió có thể len vào những khe xuyên sãnh tầng để bẻ gãy cả khối công trình.

Các chuyên gia thiết kế cho rằng, để đạt được an toàn phòng cháy chữa cháy, điều cần phải chú trọng hàng đầu vẫn là quá trình thi công, lắp đặt, nghiệm thu, vận hành, duy tu, bảo dưỡng hệ thống thiết bị phòng cháy chữa cháy. Khâu hậu kiểm phải được đặt vị trí quan trọng hơn khâu tiền kiểm, nên nghiêm khắc hơn đối với việc cấp phép đưa công trình vào sử dụng trong một thời gian nhất định để nâng cao tính an toàn.

Thực trạng hiện nay các cơ quan chức năng kiểm tra những yếu tố: nhà thầu, thiết kế, môi trường, hạ tầng cơ sở và phòng cháy chữa cháy chỉ dừng lại ở giấy phép hoàn công, còn nặng tính hình thức. Ngoài ra, các chuyên gia trong lĩnh vực thiết kế thi công nhà cao tầng cho rằng, cần vận động ý thức người dân về vấn đề phòng cháy chữa cháy một cách thường xuyên. Vai trò của ban quản lý, ban quản trị chung cư trong việc tuyên truyền, tập huấn phòng cháy chữa cháy cho cộng đồng phải đặt lên hàng đầu.

Vũ Lê